Τι είναι ο υποθυρεοειδισμός
Ο υποθυρεοειδισμός είναι η κατάσταση κατά την οποία ο θυρεοειδής αδένας παράγει λιγότερες ορμόνες από όσες χρειάζεται ο οργανισμός. Επειδή οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν τον μεταβολισμό σχεδόν κάθε κυττάρου, η εικόνα είναι διάχυτη, και όσα αφορούν τη λειτουργία του θυρεοειδούς συζητιούνται πάντα με τον θεράποντα ιατρό και όχι με βάση μεμονωμένα συμπτώματα.
Η συχνότερη αιτία στις χώρες με επαρκή πρόσληψη ιωδίου είναι η αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα Hashimoto, όπου το ανοσοποιητικό στρέφεται σταδιακά κατά του αδένα. Ακολουθούν αιτίες όπως προηγούμενη χειρουργική επέμβαση, θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο και ορισμένα φάρμακα.
Ο θυρεοειδής λειτουργεί με έναν μηχανισμό ανάδρασης. Η υπόφυση εκκρίνει TSH, η οποία διεγείρει τον αδένα να παράγει θυροξίνη. Όταν η παραγωγή μειώνεται, η υπόφυση ανεβάζει την TSH προσπαθώντας να αναπληρώσει, και γι' αυτό η αυξημένη TSH είναι το πρώτο εργαστηριακό σημάδι, συχνά πριν εμφανιστεί οποιοδήποτε σύμπτωμα.
Οι γυναίκες επηρεάζονται συχνότερα από τους άνδρες και η πιθανότητα αυξάνεται με την ηλικία. Στην Ελλάδα, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη, πρόκειται για μία από τις συχνότερες ενδοκρινικές διαταραχές, με μεγάλο ποσοστό ήπιων μορφών που εντοπίζονται τυχαία σε εξετάσεις ρουτίνας.
Τα σημάδια που τον υποδηλώνουν
Τα συμπτώματα εγκαθίστανται αργά, μέσα σε μήνες, και αποδίδονται συχνά σε κόπωση ή στο πέρασμα της ηλικίας. Τα πιο συχνά είναι τα εξής.
- Επίμονη κόπωση και υπνηλία που δεν βελτιώνεται με επαρκή ύπνο.
- Αύξηση βάρους χωρίς αλλαγή στη διατροφή, συνήθως λίγων κιλών.
- Δυσανεξία στο κρύο, με αίσθηση ψύχους ενώ οι γύρω αισθάνονται άνετα.
- Ξηρό δέρμα, εύθραυστα μαλλιά και αυξημένη τριχόπτωση.
- Βραχνάδα και πρήξιμο στο πρόσωπο, ιδίως γύρω από τα βλέφαρα τις πρωινές ώρες.
- Δυσκοιλιότητα, μυϊκοί πόνοι και δυσκολία συγκέντρωσης ή μνήμης.
Κανένα από αυτά δεν είναι ειδικό. Το καθένα ξεχωριστά μπορεί να οφείλεται σε σιδηροπενία, ανεπάρκεια βιταμίνης D, διαταραχές του ύπνου ή περίοδο έντονης πίεσης. Η συνύπαρξη τριών ή περισσότερων για εβδομάδες είναι αυτό που δικαιολογεί έλεγχο.
Ο ρυθμός εγκατάστασης εξηγεί και γιατί η διάγνωση συχνά αργεί. Όταν η κόπωση αυξάνεται κατά λίγο κάθε μήνα, ο ίδιος ο άνθρωπος προσαρμόζεται και θεωρεί τη νέα κατάσταση φυσιολογική. Η σύγκριση με το πώς ένιωθε έναν ή δύο χρόνους πριν δίνει καθαρότερη εικόνα από την καθημερινή αίσθηση.
Στις γυναίκες μπορεί να συνυπάρχουν διαταραχές του κύκλου, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες η εικόνα είναι συχνά πιο υπόκωφη, με κυρίαρχα τον βραδύτερο ρυθμό και τη γενικευμένη εξασθένηση. Στην εγκυμοσύνη ο έλεγχος έχει ιδιαίτερη σημασία και γίνεται με οδηγία του γυναικολόγου.
Οι εξετάσεις και τι δείχνουν
Η διερεύνηση ξεκινά με μια απλή αιματολογική εξέταση. Η TSH είναι η πρώτη και πιο ευαίσθητη παράμετρος, καθώς ανεβαίνει όταν ο αδένας υπολειτουργεί. Ο πίνακας δείχνει τι εκτιμά η κάθε εξέταση.
| Εξέταση |
Τι δείχνει |
Πότε ζητείται |
| TSH |
Το σήμα της υπόφυσης προς τον θυρεοειδή |
Πρώτη εξέταση ελέγχου |
| FT4 (ελεύθερη θυροξίνη) |
Την ποσότητα ορμόνης που κυκλοφορεί |
Όταν η TSH είναι εκτός ορίων |
| anti-TPO αντισώματα |
Αυτοάνοση αιτιολογία |
Για διερεύνηση της αιτίας |
| Υπερηχογράφημα |
Μέγεθος, υφή και τυχόν όζους |
Κατά την κρίση του ιατρού |
Υπάρχει και η λεγόμενη υποκλινική μορφή, με αυξημένη TSH και φυσιολογική FT4. Σε αυτές τις περιπτώσεις η απόφαση για έναρξη αγωγής εξατομικεύεται και λαμβάνει υπόψη την τιμή, τα συμπτώματα, την ηλικία και την παρουσία αντισωμάτων. Συχνά επιλέγεται απλή παρακολούθηση με επανέλεγχο μετά από λίγους μήνες.
Η αγωγή, όταν χρειάζεται, είναι υποκατάσταση της ορμόνης που λείπει και ρυθμίζεται σταδιακά με βάση τις επαναληπτικές μετρήσεις. Η δόση δεν αλλάζει αυθαίρετα ούτε διακόπτεται επειδή τα συμπτώματα βελτιώθηκαν, καθώς η σταθεροποίηση απαιτεί εβδομάδες για να αποτυπωθεί στις εξετάσεις.
Οι τιμές αναφοράς διαφέρουν ανά εργαστήριο και ανά φάση της ζωής, όπως στην εγκυμοσύνη. Για τον λόγο αυτό η σύγκριση γίνεται πάντα με το εύρος του συγκεκριμένου εργαστηρίου και η ερμηνεία ανήκει στον ιατρό.
Τι αλλάζει στη διατροφή
Η διατροφή δεν αντικαθιστά την αγωγή, επηρεάζει όμως την απορρόφησή της και την κάλυψη των θρεπτικών συστατικών που εμπλέκονται στη λειτουργία του αδένα. Τα σημεία με πρακτική σημασία είναι λίγα και συγκεκριμένα.
- Ώρα λήψης της αγωγής: με άδειο στομάχι και απόσταση από το πρωινό, όπως ορίζει ο ιατρός, γιατί η τροφή μειώνει την απορρόφηση.
- Ασβέστιο και σίδηρος: απόσταση τουλάχιστον τεσσάρων ωρών από τη λήψη της αγωγής, καθώς δεσμεύουν τη δραστική ουσία.
- Σταυρανθή λαχανικά: σε φυσιολογικές ποσότητες δεν δημιουργούν ζήτημα, ιδίως μαγειρεμένα.
- Σόγια και προϊόντα της: σε μεγάλες ποσότητες μπορούν να επηρεάσουν την απορρόφηση, οπότε κρατιέται απόσταση από τη λήψη.
- Φυτικές ίνες: χρήσιμες για τη δυσκοιλιότητα, με απόσταση όμως από την ώρα λήψης της αγωγής.
- Επαρκής πρόσληψη ιωδίου: από ιωδιούχο αλάτι, γαλακτοκομικά και ψάρια, χωρίς υπερβολές προς καμία κατεύθυνση.
- Σταθερή ρουτίνα: ίδια ώρα λήψης κάθε μέρα, γιατί η συνέπεια επηρεάζει τη ρύθμιση περισσότερο από μεμονωμένες διατροφικές επιλογές.
Ο καφές αξίζει ξεχωριστή αναφορά, γιατί όταν λαμβάνεται ταυτόχρονα με την αγωγή μειώνει την απορρόφησή της. Ένα διάστημα τριάντα έως εξήντα λεπτών λύνει το ζήτημα χωρίς να χρειάζεται να αλλάξει η πρωινή ρουτίνα. Το ίδιο ισχύει για σκευάσματα με ασβέστιο ή σίδηρο που πολλοί λαμβάνουν με το πρωινό.
Μια ισορροπημένη διατροφή καλύπτει τις ανάγκες ενός υγιούς ενήλικα σε ιώδιο και σελήνιο. Οι δημοφιλείς αποκλεισμοί τροφίμων χωρίς τεκμηρίωση συνήθως δυσκολεύουν την καθημερινότητα χωρίς αντίστοιχο όφελος, και κάθε σημαντική αλλαγή συζητιέται με τον ιατρό ή τον διαιτολόγο.
Ιώδιο και σελήνιο: τι ισχύει
Δύο θρεπτικά συστατικά συνδέονται άμεσα με τον αδένα και φέρουν εγκεκριμένους ισχυρισμούς βάσει του Καν. (ΕΚ) 1924/2006. Το ιώδιο συμβάλλει στη φυσιολογική παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών και στη φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς, ενώ το σελήνιο συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς και στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες.
Η διατύπωση αυτή αφορά τη φυσιολογική λειτουργία και όχι την αντιμετώπιση μιας διαταραχής. Στον υποθυρεοειδισμό, και ιδίως στην αυτοάνοση μορφή, η επιπλέον λήψη ιωδίου δεν είναι αθώα και σε ορισμένες περιπτώσεις αντενδείκνυται. Η απόφαση ανήκει αποκλειστικά στον θεράποντα ιατρό, ο οποίος γνωρίζει το ιστορικό και τις τιμές.
Παράλληλα, σε ασθενείς με διαταραχές του θυρεοειδούς ελέγχονται συχνά και άλλες παράμετροι που επηρεάζουν την αίσθηση κόπωσης, όπως ο σίδηρος, η βιταμίνη D και η B12. Αν κάποια από αυτές είναι χαμηλή, η αποκατάστασή της μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την καθημερινότητα, ανεξάρτητα από τη ρύθμιση του αδένα.
Στην πράξη, τα συμπληρώματα σεληνίου και τα σκευάσματα για την υγεία του θυρεοειδούς επιλέγονται με ιατρική σύσταση και εργαστηριακή τεκμηρίωση, ποτέ κατά την εκτίμηση του ίδιου του ατόμου. Οι υψηλές δόσεις σεληνίου έχουν σαφές ανώτατο όριο ασφαλούς πρόσληψης, και η ενημέρωση του φαρμακοποιού για την υπάρχουσα αγωγή είναι απαραίτητη πριν από οποιαδήποτε προσθήκη.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια εξέταση δείχνει τον υποθυρεοειδισμό;
Η TSH είναι η πρώτη και πιο ευαίσθητη. Αν βρεθεί αυξημένη, ο ιατρός ζητά συνήθως FT4 και, για τη διερεύνηση της αιτίας, anti-TPO αντισώματα.
Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση;
Δεν απαιτείται για την TSH. Όταν λαμβάνεις αγωγή, η αιμοληψία γίνεται συνήθως πριν από τη δόση της ημέρας, σύμφωνα με την οδηγία του ιατρού.
Φταίει ο θυρεοειδής για τα κιλά;
Ο υποθυρεοειδισμός συνδέεται συνήθως με μικρή αύξηση βάρους, κυρίως λόγω κατακράτησης. Σημαντική αύξηση σπάνια εξηγείται αποκλειστικά από αυτόν.
Μπορώ να πάρω ιώδιο μόνος μου;
Όχι χωρίς ιατρική σύσταση. Στην αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα η επιπλέον λήψη μπορεί να επιδεινώσει την εικόνα, γι' αυτό η απόφαση ανήκει στον θεράποντα ιατρό.
Πόσο συχνά γίνεται επανέλεγχος;
Μετά από αλλαγή δόσης συνήθως σε έξι με οκτώ εβδομάδες, και εφόσον η εικόνα σταθεροποιηθεί, μία φορά τον χρόνο ή όπως ορίσει ο ιατρός.
Πηγές & Βιβλιογραφία
- NHS. Underactive thyroid (hypothyroidism). nhs.uk
- Mayo Clinic. Hypothyroidism: symptoms and causes. mayoclinic.org
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 432/2012 για τη θέσπιση καταλόγου επιτρεπόμενων ισχυρισμών υγείας. 2012. eur-lex.europa.eu
- European Food Safety Authority. Dietary reference values for iodine and selenium. efsa.europa.eu
- World Health Organization. Iodine deficiency disorders. who.int
Αποποίηση Ευθύνης: Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία. Η φαρμακευτική αγωγή και η λήψη συμπληρωμάτων σε διαταραχές του θυρεοειδούς καθορίζονται αποκλειστικά από τον θεράποντα ιατρό. Οι ισχυρισμοί υγείας που αναφέρονται είναι οι εγκεκριμένοι κατά τον Καν. (ΕΚ) 1924/2006.
