Ο Οκτώβριος είναι διεθνώς ο μήνας ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού, το γνωστό Pink October. Πίσω από το ροζ φιογκάκι υπάρχει ένα πολύ πρακτικό μήνυμα: όσο νωρίτερα εντοπίζεται μια αλλαγή, τόσο περισσότερες είναι οι επιλογές. Και η πιο απλή συνήθεια που μπορεί να υιοθετήσει κάθε γυναίκα ξεκινά μπροστά σε έναν καθρέφτη.
Η αυτοεξέταση μαστού δεν αντικαθιστά τη μαστογραφία ούτε την κλινική εξέταση από γιατρό. Κάνει όμως κάτι που καμία εξέταση ρουτίνας δεν μπορεί: σε μαθαίνει πώς είναι το δικό σου στήθος στη φυσιολογική του κατάσταση, ώστε να αντιληφθείς γρήγορα μια αλλαγή. Χρειάζεται πέντε λεπτά τον μήνα και δεν απαιτεί τίποτα άλλο πέρα από έναν καθρέφτη.
Πότε γίνεται η αυτοεξέταση
Ο μαστός αλλάζει μέσα στον μήνα, οπότε η χρονική στιγμή μετράει. Αν έχεις περίοδο, η καλύτερη στιγμή είναι 3 έως 5 ημέρες μετά το τέλος της, όταν το στήθος είναι λιγότερο πρησμένο και ευαίσθητο. Στην εμμηνόπαυση ή αν δεν έχεις κύκλο, διάλεξε μια σταθερή ημερομηνία κάθε μήνα, π.χ. την πρώτη του μήνα.
Η συνέπεια μετράει περισσότερο από την τελειότητα. Μία εξέταση τον μήνα, πάντα την ίδια περίοδο, δίνει συγκρίσιμη εικόνα. Πολλές εξετάσεις στην τύχη μέσα στον μήνα απλώς δημιουργούν σύγχυση και άγχος.
Η αυτοεξέταση βήμα βήμα
Η διαδικασία έχει τρία μέρη: κοιτάς, ψηλαφείς όρθια, ψηλαφείς ξαπλωμένη.
- Μπροστά στον καθρέφτη, χέρια στους γοφούς. Κοίτα και τους δύο μαστούς: σχήμα, μέγεθος, χρώμα δέρματος, θέση της θηλής. Μικρή ασυμμετρία είναι απόλυτα φυσιολογική, αρκεί να υπήρχε και πριν.
- Σήκωσε τα χέρια ψηλά. Παρατήρησε αν το δέρμα βυθίζεται κάπου, αν εμφανίζεται ρυτίδωση σαν φλούδα πορτοκαλιού ή αν η θηλή τραβιέται προς τα μέσα.
- Όρθια, ιδανικά στο ντους με σαπούνι. Με τα τρία μεσαία δάχτυλα και τη ράχη τους επίπεδη, κάνε μικρούς κυκλικούς κινήσεις. Ξεκίνα από τη μασχάλη και κινήσου σπειροειδώς προς τη θηλή, με τρεις διαφορετικές πιέσεις: ελαφριά, μέτρια, βαθιά.
- Ξαπλωμένη, με ένα μαξιλάρι κάτω από τον ώμο. Ο ιστός απλώνει και ψηλαφείται ευκολότερα. Επανάλαβε την ίδια κίνηση και στις δύο πλευρές, χωρίς να παραλείψεις τη μασχάλη και την περιοχή πάνω από την κλείδα.
- Έλεγξε τη θηλή. Πίεσε την απαλά και δες αν υπάρχει έκκριση, ιδίως αιματηρή ή διαυγής από τη μία μόνο πλευρά.
Τι ψάχνεις και τι σημαίνει
Τα περισσότερα ευρήματα σε έναν μαστό είναι καλοήθη. Ο πίνακας δείχνει τι χρειάζεται απλή παρακολούθηση και τι θέλει ραντεβού.
| Εύρημα |
Συνήθως σημαίνει |
Τι κάνεις |
| Ευαισθησία και στους δύο μαστούς πριν την περίοδο |
Ορμονική διακύμανση |
Επανέλεγχος μετά την περίοδο |
| Μαλακό, κινητό ογκίδιο που αλλάζει μέσα στον μήνα |
Συχνά κύστη ή ινοαδένωμα |
Παρακολούθηση, αναφορά στον γιατρό |
| Σκληρό, ακίνητο ογκίδιο χωρίς πόνο |
Χρειάζεται διερεύνηση |
Ραντεβού άμεσα |
| Βύθιση δέρματος ή θηλής, έκκριση από τη μία πλευρά |
Χρειάζεται διερεύνηση |
Ραντεβού άμεσα |
Πότε απευθύνεσαι σε γιατρό
Κλείσε ραντεβού αν εντοπίσεις νέο ογκίδιο που παραμένει μετά την περίοδο, αλλαγή στο σχήμα ή το μέγεθος του ενός μαστού, βύθιση της θηλής, εξάνθημα ή απολέπιση στη θηλή, έκκριση που δεν προκλήθηκε από πίεση, ή διόγκωση στη μασχάλη.
Ένα εύρημα δεν σημαίνει διάγνωση. Σημαίνει ότι χρειάζεται ένα ραντεβού και, πιθανότατα, έναν υπέρηχο ή μια μαστογραφία που θα δώσει απάντηση μέσα σε λίγες ημέρες. Η αυτοεξέταση δεν αντικαθιστά τον προληπτικό έλεγχο: από τα 40 και μετά η μαστογραφία παραμένει η εξέταση που εντοπίζει αλλοιώσεις πολύ πριν γίνουν ψηλαφητές.
Συχνές ερωτήσεις
Από ποια ηλικία ξεκινά η αυτοεξέταση;
Μπορεί να ξεκινήσει από τα 20, όταν ο κύκλος έχει σταθεροποιηθεί. Ο στόχος σε αυτή την ηλικία είναι η εξοικείωση με τη φυσιολογική υφή του στήθους.
Κάθε ογκίδιο είναι ανησυχητικό;
Όχι. Η πλειονότητα των ψηλαφητών ευρημάτων είναι καλοήθης, ιδίως σε νεότερες γυναίκες. Αυτό που μετράει είναι αν κάτι είναι καινούριο ή αν επιμένει μετά την περίοδο.
Χρειάζεται αυτοεξέταση αν κάνω ήδη μαστογραφία;
Ναι, γιατί λειτουργεί συμπληρωματικά. Η μαστογραφία γίνεται μία φορά τον χρόνο, ενώ οι αλλαγές μπορεί να εμφανιστούν ενδιάμεσα.
Οι άνδρες χρειάζεται να ελέγχονται;
Ο καρκίνος του μαστού στους άνδρες είναι σπάνιος αλλά υπαρκτός. Ένα ανώδυνο ογκίδιο πίσω από τη θηλή χρειάζεται πάντα ιατρική εκτίμηση.
Πηγές & Βιβλιογραφία
- World Health Organization. Breast cancer. 2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/breast-cancer
- Centers for Disease Control and Prevention. Breast Cancer: Symptoms and Screening. 2024. https://www.cdc.gov/breast-cancer/symptoms/
- NHS. Breast cancer in women: Symptoms. 2023. https://www.nhs.uk/conditions/breast-cancer/symptoms/
- Mayo Clinic. Breast self-exam for breast awareness. 2024. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/breast-exam/about/pac-20393237
- Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ). Πρόληψη καρκίνου του μαστού. https://eody.gov.gr/
Αποποίηση Ευθύνης: Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία. Η αυτοεξέταση δεν αντικαθιστά τον προγραμματισμένο προληπτικό έλεγχο. Εάν εντοπίσεις οποιαδήποτε αλλαγή στον μαστό, απευθύνσου σε αρμόδιο επαγγελματία υγείας.
