Πίνακας Περιεχομένων
Η εικόνα στην Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 2026
Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν είναι κάτι νέο για τη χώρα. Κυκλοφορεί στην Ελλάδα από το 2010 και κάθε καλοκαίρι η άμυνα στηρίζεται στα ίδια τρία πράγματα: εντομοαπωθητικά και εντομοκτόνα χώρου, σήτες που κλείνουν και μπαλκόνια χωρίς στάσιμα νερά. Η διαφορά του 2026 είναι η κλίμακα. Στην εβδομαδιαία έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης της 3ης Σεπτεμβρίου ο ΕΟΔΥ ανακοίνωσε 58 νέα κρούσματα σε μία εβδομάδα, ανεβάζοντας το σύνολο στα 290 και τους θανάτους στους 24.
Δύο αριθμοί αξίζουν προσοχή περισσότερο από το σύνολο. Ο πρώτος: 199 από τα 290 κρούσματα (68,6%) εμφάνισαν εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ιός έγινε πιο επιθετικός, σημαίνει ότι διαγιγνώσκονται κυρίως τα βαριά περιστατικά, αφού αυτά καταλήγουν στο νοσοκομείο. Τα ήπια περνούν ως απλή καλοκαιρινή ίωση και δεν μπαίνουν στη στατιστική. Ο δεύτερος: και οι 24 θάνατοι αφορούσαν άτομα άνω των 65 ετών.
Γεωγραφικά η εξάπλωση είναι ευρύτερη από ό,τι συνήθως, με κρούσματα σε 69 δήμους και 20 περιφερειακές ενότητες. Δεν είναι πια μόνο υπόθεση των αγροτικών περιοχών: στις πληγείσες περιοχές περιλαμβάνονται και οι τέσσερις τομείς Αθηνών, ο Πειραιάς, η Λάρισα, η Θεσσαλονίκη και το Ηράκλειο. Επειδή δεν υπάρχει εμβόλιο για τον άνθρωπο ούτε ειδική αντιιική θεραπεία, ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι τα μόνα εργαλεία είναι η επιτήρηση, τα προγράμματα καταπολέμησης των κουνουπιών και τα ατομικά μέτρα προστασίας. Το τρίτο είναι το μόνο που ελέγχεις εσύ.
Ο κύκλος του ιού είναι στην πραγματικότητα κύκλος μεταξύ πουλιών και κουνουπιών. Τα πουλιά είναι η φυσική δεξαμενή και τα κουνούπια του γένους Culex, δηλαδή τα κοινά κουνούπια, τον μεταφέρουν από πουλί σε πουλί. Ο άνθρωπος μπαίνει στην εξίσωση κατά λάθος, όταν ένα μολυσμένο κουνούπι τσιμπήσει άνθρωπο αντί για πουλί.
Εδώ βρίσκεται και μια σημαντική παρηγοριά. Ο άνθρωπος θεωρείται «αδιέξοδος ξενιστής», δηλαδή τα επίπεδα του ιού στο αίμα μας δεν αρκούν για να μολύνουμε ένα κουνούπι που θα μας τσιμπήσει. Πρακτικά, ο ιός δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο με τη συνήθη κοινωνική επαφή. Ένας άρρωστος συγγενής δεν είναι κίνδυνος για το υπόλοιπο σπίτι. Το κουνούπι στο ίδιο σπίτι είναι. Από το τσίμπημα μέχρι τα συμπτώματα μεσολαβούν συνήθως 2 έως 14 ημέρες, γι' αυτό δεν έχει νόημα να συνδέεις ένα τσίμπημα του χθες με τον πυρετό του σήμερα.
Ένα στοιχείο συμπεριφοράς του Culex αλλάζει τις προτεραιότητες. Σε αντίθεση με το κουνούπι τίγρης που τσιμπά και μέρα, το κοινό κουνούπι δραστηριοποιείται κυρίως από το σούρουπο μέχρι το ξημέρωμα και γεννά σε στάσιμα, οργανικά επιβαρυμένα νερά. Οι ώρες που θέλουν προσοχή είναι το βραδινό στη βεράντα, το πότισμα το σούρουπο και ο ύπνος με ανοιχτό παράθυρο.
Συμπτώματα, ομάδες κινδύνου και πότε πας στον γιατρό
Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων δεν συμβαίνει τίποτα. Περίπου το 80% όσων μολύνονται δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα. Περίπου το 20% εμφανίζουν ήπια νόσο, με πυρετό, πονοκέφαλο, μυαλγίες, κόπωση, γαστρεντερικά συμπτώματα και μερικές φορές εξάνθημα. Η σοβαρή, νευροδιεισδυτική μορφή αφορά λιγότερο από 1% και εκδηλώνεται ως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση.
Ο ΕΟΔΥ αναφέρει ρητά ότι κινδυνεύουν περισσότερο να νοσήσουν σοβαρά τα άτομα άνω των 50 ετών, τα ανοσοκατεσταλμένα και όσοι έχουν χρόνια υποκείμενα νοσήματα. Αν στο σπίτι μένει ή έρχεται συχνά ένας γονιός 70 ετών ή κάποιος με χρόνιο νόσημα, τα μέτρα παύουν να είναι λεπτομέρειες. Χρήσιμη διάκριση για τις οικογένειες: τα μικρά παιδιά δεν ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου για βαριά νόσηση από αυτόν τον ιό.
Επειδή τα ήπια συμπτώματα μοιάζουν με δεκάδες καλοκαιρινές ιώσεις, το χρήσιμο δεν είναι να αναγνωρίσεις τον ιό μόνος σου, αλλά να ξέρεις ποια σημάδια δεν περιμένουν. Ζήτησε ιατρική εκτίμηση χωρίς καθυστέρηση αν, μέσα σε δύο εβδομάδες από τσιμπήματα, εμφανιστεί κάποιο από τα παρακάτω:
- Υψηλός πυρετός με έντονο, επίμονο πονοκέφαλο που δεν υποχωρεί με τα συνήθη αναλγητικά, ιδίως με δυσκαμψία στον αυχένα.
- Σύγχυση, αποπροσανατολισμός ή αλλαγή στη συμπεριφορά. Στους ηλικιωμένους αυτό είναι συχνά το πρώτο σημάδι, πριν ακόμη ανέβει ο πυρετός.
- Μυϊκή αδυναμία σε ένα άκρο ή δυσκολία στο βάδισμα, που μπορεί να υποδηλώνει την παραλυτική μορφή.
- Τρόμος, σπασμοί, διαταραχή της όρασης ή έντονη φωτοφοβία με εμέτους.
Εντομοαπωθητικά: ποιο δραστικό δουλεύει και για πόσο
Εδώ γίνεται σχεδόν πάντα το ίδιο λάθος: το προϊόν επιλέγεται με βάση τη μυρωδιά και όχι με βάση το δραστικό συστατικό και τη συγκέντρωσή του. Ένα εντομοαπωθητικό δεν σκοτώνει το κουνούπι, καλύπτει τα σήματα που το οδηγούν σε εσένα, δηλαδή το διοξείδιο του άνθρακα, τη θερμότητα και τα συστατικά του ιδρώτα. Δουλεύει λοιπόν μόνο όσο υπάρχει στο δέρμα και μόνο εκεί όπου το άπλωσες.
Η συγκέντρωση καθορίζει τη διάρκεια της προστασίας, όχι την ισχύ της. Ένα DEET 10% και ένα DEET 30% απωθούν εξίσου καλά, απλώς το πρώτο σε δύο ώρες έχει τελειώσει. Πάνω από το 50% η αύξηση δεν προσφέρει ουσιαστικό κέρδος.
| Δραστικό συστατικό |
Συγκέντρωση & διάρκεια |
Κατάλληλο για |
| DEET |
20-30% για περίπου 4 έως 6 ώρες. Πάνω από 50% χωρίς σημαντικό κέρδος |
Ενήλικες και παιδιά άνω των 2 ετών. Η πιο μελετημένη επιλογή για περιοχές με ενεργά κρούσματα |
| Ικαριδίνη (picaridin) |
20% με προστασία αντίστοιχη του DEET 20%, χωρίς έντονη οσμή και χωρίς να προσβάλλει πλαστικά |
Ενήλικες και παιδιά, ιδίως όσους δεν ανέχονται τη μυρωδιά του DEET |
| IR3535 |
10-20%, ηπιότερη δράση και μικρότερη διάρκεια, με πολύ καλή ανοχή από το δέρμα |
Βρέφη, μικρά παιδιά και ευαίσθητο ή ατοπικό δέρμα |
| Έλαιο λεμονευκάλυπτου (PMD) |
30%, το μόνο φυτικής προέλευσης με τεκμηριωμένη δράση, διάρκεια περίπου 4 ώρες |
Ενήλικες και παιδιά άνω των 3 ετών |
| Σιτρονέλλα και αιθέρια έλαια |
Πολύ σύντομη διάρκεια, συχνά κάτω από μία ώρα |
Συμπληρωματικά. Δεν αρκούν ως μόνη προστασία σε περιοχή με κρούσματα |
Η εφαρμογή έχει τους δικούς της κανόνες, και αυτοί ακυρώνουν συχνά ένα καλό προϊόν. Το εντομοαπωθητικό μπαίνει πάνω από το αντηλιακό και τελευταίο στη σειρά, σε όλο το εκτεθειμένο δέρμα, ποτέ κάτω από τα ρούχα ή σε πληγές. Στο πρόσωπο ψεκάζεις πρώτα στα χέρια και μετά απλώνεις. Και ανανεώνεται μετά από κολύμπι ή έντονη εφίδρωση. Τα εντομοαπωθητικά για εξορμήσεις κυκλοφορούν σε σπρέι, γαλάκτωμα και roll on, με το roll on να είναι πιο εύκολο για αστραγάλους και καρπούς.
Σπίτι, αυλή και μπαλκόνι: εκεί κερδίζεται η μάχη
Το εντομοαπωθητικό προστατεύει ένα άτομο για λίγες ώρες. Η εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής προστατεύει όλη τη γειτονιά για όλη τη σεζόν. Το Culex ολοκληρώνει τον κύκλο του σε μια ποσότητα νερού όσο ένα κύπελλο καφέ, αρκεί να μείνει στάσιμη για περίπου μία εβδομάδα. Ο έλεγχος επαναλαμβάνεται κάθε εβδομάδα, γιατί μια βροχή ή ένα πότισμα αρκεί για να ξαναγεμίσουν τα ίδια σημεία:
- Οι δίσκοι κάτω από τις γλάστρες, η πιο συχνή εστία σε μπαλκόνια πολυκατοικίας και η πιο εύκολη να διορθωθεί.
- Υδρορροές και φρεάτια με φύλλα και χώματα, όπου το νερό λιμνάζει χωρίς να φαίνεται.
- Κάδοι, παλιά ελαστικά, καπάκια, μουσαμάδες και καλύμματα επίπλων που κρατούν νερό σε πτυχές.
- Ποτίστρες ζώων, που θέλουν αλλαγή νερού κάθε δύο ημέρες αντί για συμπλήρωμα.
- Πισίνες εκτός λειτουργίας, βαρέλια και δεξαμενές, τα οποία σκεπάζονται ή χλωριώνονται.
Ακολουθεί η φυσική προστασία του σπιτιού: σήτες σε όλα τα ανοίγματα ελεγμένες για σκισίματα, κουνουπιέρα στο κρεβάτι όταν κοιμάσαι με ανοιχτό παράθυρο, κλιματισμός αντί για ανοιχτά παράθυρα τις ώρες αιχμής και ρούχα με μακριά μανίκια σε ανοιχτά χρώματα το σούρουπο, αφού τα σκούρα υφάσματα προσελκύουν περισσότερο. Για τους χώρους, οι συσκευές εξάτμισης δουλεύουν καλά σε κλειστά υπνοδωμάτια, ενώ οι λάμπες με υπεριώδες φως έχουν αμφιλεγόμενη αξία απέναντι στα κουνούπια, γιατί το κουνούπι έλκεται από το διοξείδιο του άνθρακα και όχι από το φως.
Στα βρέφη κάτω των 2 μηνών δεν εφαρμόζεται εντομοαπωθητικό στο δέρμα. Η προστασία γίνεται μηχανικά, με κουνουπιέρα στο καροτσάκι και ρούχα που καλύπτουν χέρια και πόδια. Από τους 2 μήνες και μετά επιτρέπονται σκευάσματα με ήπια δραστικά, με το IR3535 να είναι η συνηθέστερη επιλογή για τη βρεφική ηλικία. Οι σειρές που κυκλοφορούν ως εντομοαπωθητικά για βρέφη και ως παιδικά εντομοαπωθητικά διαφέρουν ακριβώς στη συγκέντρωση και στο δραστικό, όχι στο σχέδιο της συσκευασίας.
Στα παιδιά ισχύουν τρεις πρακτικοί κανόνες. Το προϊόν το απλώνει ο ενήλικας στα δικά του χέρια και μετά στο παιδί, ποτέ απευθείας στο πρόσωπο. Δεν εφαρμόζεται στα χέρια των μικρών παιδιών, γιατί καταλήγουν στο στόμα. Και μία εφαρμογή την ημέρα με σκεύασμα κατάλληλης συγκέντρωσης είναι προτιμότερη από τέσσερις εφαρμογές ενός πολύ αδύναμου προϊόντος. Στην εγκυμοσύνη, το DEET και η ικαριδίνη θεωρούνται αποδεκτά στις συνήθεις συγκεντρώσεις, όμως η επιλογή αξίζει μια κουβέντα με τον φαρμακοποιό.
Το τσίμπημα είναι τοπική αλλεργική αντίδραση στη σάλια του κουνουπιού, οπότε η φαγούρα δεν σχετίζεται με το αν το κουνούπι ήταν μολυσμένο. Το πιο αποτελεσματικό απλό μέτρο είναι το κρύο, λίγα λεπτά με παγοκύστη σε πανί. Ακολουθούν τα τοπικά σκευάσματα after bite, που δουλεύουν καλύτερα στα πρώτα λεπτά. Απόφυγε το ξύσιμο, που φέρνει επιμόλυνση, και τα γιατροσόφια με ξύδι ή οδοντόκρεμα. Αν ένα τσίμπημα γίνει θερμό, σκληρό, με επέκταση της ερυθρότητας ή με πύον, τότε θέλει ιατρική εκτίμηση και όχι άλλη κρέμα.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί να μου μεταδώσει τον ιό κάποιος που έχει νοσήσει;
Όχι με τη συνήθη κοινωνική επαφή. Ο άνθρωπος είναι αδιέξοδος ξενιστής και δεν μεταδίδει τον ιό με τον βήχα, το φιλί ή την κοινή χρήση σκευών. Έχουν περιγραφεί σπάνιες μεταδόσεις μέσω μετάγγισης αίματος ή μεταμόσχευσης, γι' αυτό οι υπηρεσίες αιμοδοσίας εφαρμόζουν προσωρινούς αποκλεισμούς σε περιόδους έξαρσης.
Υπάρχει εμβόλιο ή ειδική θεραπεία;
Για τον άνθρωπο δεν υπάρχει ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο ούτε ειδική αντιιική αγωγή. Υπάρχει εμβόλιο για τα άλογα, γεγονός που συχνά προκαλεί σύγχυση. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική, γι' αυτό τα μέτρα προστασίας από τα κουνούπια είναι η βασική άμυνα και όχι μια σύσταση ρουτίνας.
Πόσο διαρκεί η περίοδος κινδύνου στην Ελλάδα;
Τα κρούσματα εμφανίζονται συνήθως από τα μέσα Ιουλίου έως τον Οκτώβριο, με κορύφωση τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο. Όσο οι θερμοκρασίες μένουν ήπιες και υπάρχουν στάσιμα νερά, τα κουνούπια συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται, κάτι που φαίνεται και στα φετινά δεδομένα.
Μπορώ να βάλω μαζί αντηλιακό και εντομοαπωθητικό;
Μπορείς, με σειρά. Πρώτα το αντηλιακό, αναμονή λίγων λεπτών, και μετά το εντομοαπωθητικό. Η αντίστροφη σειρά μειώνει την απωθητική δράση. Απόφυγε τα συνδυαστικά προϊόντα δύο σε ένα, γιατί το αντηλιακό θέλει ανανέωση κάθε δύο ώρες ενώ το εντομοαπωθητικό όχι.
Με τσίμπησε κουνούπι σε περιοχή με κρούσματα, να κάνω εξέταση;
Όχι προληπτικά, εφόσον δεν έχεις συμπτώματα. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα τις πρώτες ημέρες δεν αποκλείει τίποτα λόγω του χρόνου επώασης. Το σωστό είναι να παρακολουθήσεις για δύο εβδομάδες και να απευθυνθείς σε γιατρό αν εμφανιστεί πυρετός με πονοκέφαλο ή νευρολογικό σύμπτωμα.
Πηγές & Βιβλιογραφία
- ΕΟΔΥ. Ιός Δυτικού Νείλου: τρόπος μετάδοσης, συμπτώματα, μέτρα ατομικής προστασίας και εβδομαδιαίες εκθέσεις επιδημιολογικής επιτήρησης. 2026. https://eody.gov.gr/el/nosimata/metadotika/nosimata-kai-themata-ygeias/ios-dytikou-neilou.html
- World Health Organization. West Nile virus, fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/west-nile-virus
- European Centre for Disease Prevention and Control. Factsheet about West Nile virus infection. https://www.ecdc.europa.eu/en/west-nile-fever/facts
- Centers for Disease Control and Prevention. Preventing Mosquito Bites. https://www.cdc.gov/mosquitoes/prevention/index.html
- Centers for Disease Control and Prevention. Symptoms of West Nile virus. https://www.cdc.gov/west-nile-virus/signs-symptoms/index.html
- European Food Safety Authority. Surveillance of West Nile virus infections in humans and animals in Europe, monthly report. 2026. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2026.10304
Αποποίηση Ευθύνης: Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία. Τα επιδημιολογικά στοιχεία αφορούν την εβδομαδιαία έκθεση του ΕΟΔΥ της 3ης Σεπτεμβρίου 2026 και επικαιροποιούνται. Εάν εμφανίσεις συμπτώματα ή έχεις ανησυχίες σχετικά με την υγεία σου, απευθύνσου πάντα σε έναν αρμόδιο επαγγελματία υγείας.
