Τι είναι η αμυγδαλίτιδα
Αμυγδαλίτιδα είναι η φλεγμονή των παρίσθμιων αμυγδαλών, των δύο λεμφικών οργάνων στο πίσω μέρος της στοματικής κοιλότητας. Το κυρίαρχο σύμπτωμα είναι ο έντονος πόνος στην κατάποση, και η πρώτη κίνηση των περισσότερων είναι κάτι για τον πονόλαιμο μέχρι να εκτιμηθεί η εικόνα από γιατρό. Η φλεγμονή οφείλεται σε ιούς στη συντριπτική πλειονότητα των περιστατικών και σπανιότερα σε βακτήρια.
Οι αμυγδαλές λειτουργούν ως πρώτη γραμμή άμυνας, παγιδεύοντας μικροοργανισμούς που εισέρχονται από το στόμα και τη μύτη. Αυτή ακριβώς η θέση τις κάνει ευάλωτες σε λοιμώξεις, ιδίως στα παιδιά σχολικής ηλικίας όπου ο λεμφικός ιστός είναι πιο ενεργός. Μετά την εφηβεία τα επεισόδια συνήθως αραιώνουν.
Η συχνότερη αιτία είναι οι ιοί του κοινού κρυολογήματος, ο αδενοϊός και ο ιός Epstein-Barr, ενώ από τα βακτήρια πρωταγωνιστεί ο β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος ομάδας Α. Η διάκριση δεν γίνεται με το μάτι, γιατί η εικόνα των δύο μορφών μοιάζει αρκετά και το ίδιο εύρημα μπορεί να εμφανιστεί και στις δύο.
Η μετάδοση γίνεται με σταγονίδια, όπως σε κάθε λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού. Σε κλειστούς χώρους με πολύ κόσμο, από την τάξη ως το γραφείο, η διασπορά είναι ταχύτερη τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες.
Τα συμπτώματα και πώς ξεχωρίζουν
Η κλινική εικόνα εγκαθίσταται συνήθως μέσα σε λίγες ώρες. Τα πιο συχνά ευρήματα είναι τα εξής.
- Πόνος στην κατάποση που επιδεινώνεται προοδευτικά και συχνά αντανακλά προς το αυτί.
- Ερυθρές, διογκωμένες αμυγδαλές, ενίοτε με λευκωπές εστίες ή επιχρίσματα.
- Πυρετός, που σε μικροβιακή λοίμωξη ξεπερνά συχνά τους 38,5 βαθμούς.
- Διογκωμένοι λεμφαδένες στις πλάγιες τραχηλικές χώρες, ευαίσθητοι στην ψηλάφηση.
- Πονοκέφαλος και γενική καταβολή, που συνοδεύουν συχνά τον πυρετό τις πρώτες μέρες.
- Κακοσμία του στόματος και αλλοίωση της φωνής, με αίσθηση βαρύτητας στον λαιμό.
Η ένταση των συμπτωμάτων δεν προδικάζει την αιτία. Μια ιογενής αμυγδαλίτιδα μπορεί να πονά εξίσου έντονα με μια μικροβιακή, ενώ ο συνδυασμός βήχα, καταρροής και βραχνάδας στρέφει συνήθως την υποψία προς τους ιούς, καθώς ο στρεπτόκοκκος σπάνια δίνει αυτήν την εικόνα.
Στα μικρά παιδιά η εικόνα εμφανίζεται διαφορετική. Συχνά δεν περιγράφουν πονόλαιμο αλλά αρνούνται τροφή, σιελορροούν ή γίνονται ασυνήθιστα ήσυχα. Κοιλιακό άλγος και έμετος δεν είναι σπάνια και μπορούν να παραπλανήσουν.
Χρήσιμο είναι να σημειώνεις πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα και πώς εξελίσσεται ο πυρετός, γιατί η χρονική πορεία βοηθά τον γιατρό περισσότερο από μια στιγμιαία περιγραφή. Αν συνυπάρχει έντονη κόπωση που κρατά πάνω από μία εβδομάδα και διόγκωση λεμφαδένων σε περισσότερες περιοχές, η διερεύνηση συνήθως επεκτείνεται.
Ορισμένα σημεία χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση: δυσκολία στην αναπνοή, αδυναμία κατάποσης υγρών, αδυναμία πλήρους διάνοιξης του στόματος, έντονο πρήξιμο στη μία πλευρά ή πυρετός που επιμένει πάνω από τρεις μέρες.
Ιογενής ή μικροβιακή
Περίπου το 70 με 85% των περιστατικών στους ενήλικες είναι ιογενούς αιτιολογίας και υποχωρεί χωρίς αντιβίωση. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί καθορίζει αν χρειάζεται αγωγή ή απλώς υποστηρικτικά μέτρα. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τι στρέφει την υποψία προς κάθε κατεύθυνση.
| Χαρακτηριστικό |
Ιογενής |
Μικροβιακή (στρεπτόκοκκος) |
| Βήχας και καταρροή |
Συνήθως παρόντα |
Συνήθως απόντα |
| Πυρετός |
Ήπιος έως μέτριος |
Συχνά πάνω από 38,5°C |
| Επιχρίσματα αμυγδαλών |
Λιγότερο συχνά |
Συχνά |
| Ηλικία |
Όλες |
Συχνότερα 5-15 ετών |
| Αντιμετώπιση |
Υποστηρικτική |
Αντιβίωση κατόπιν ιατρικής εκτίμησης |
Οι ηλικίες επίσης διαφοροποιούν την εικόνα. Στα παιδιά 5 έως 15 ετών η πιθανότητα στρεπτοκοκκικής λοίμωξης είναι υψηλότερη, ενώ κάτω των τριών ετών είναι ασυνήθιστη. Στους ενήλικες η ιογενής μορφή κυριαρχεί σαφώς, κάτι που εξηγεί γιατί η αντιβίωση συνταγογραφείται πολύ σπανιότερα από όσο θεωρούν πολλοί.
Η επιβεβαίωση γίνεται με rapid test ή καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος, εξετάσεις γρήγορες και διαθέσιμες. Η αντιβίωση δεν ξεκινά ποτέ εμπειρικά από τον ασθενή, τόσο γιατί στις ιογενείς μορφές δεν προσφέρει τίποτα όσο και γιατί συμβάλλει στη μικροβιακή αντοχή.
Πόσο κρατάει και πότε περνά
Στην ιογενή αμυγδαλίτιδα τα συμπτώματα κορυφώνονται τη δεύτερη με τρίτη μέρα και υποχωρούν σταδιακά μέσα σε τρεις έως επτά μέρες. Ο πυρετός φεύγει συνήθως πρώτος, ενώ ο ερεθισμός στον λαιμό μπορεί να κρατήσει λίγο περισσότερο.
Σημασία έχει και η ενυδάτωση. Όταν ο πόνος αποτρέπει τη λήψη υγρών, η υποχώρηση των συμπτωμάτων καθυστερεί και ο βλεννογόνος παραμένει ερεθισμένος περισσότερο. Μικρές, συχνές γουλιές δουλεύουν καλύτερα από μεγάλες ποσότητες μία φορά την ώρα.
Στη μικροβιακή μορφή, με την έναρξη της αγωγής η βελτίωση είναι εμφανής μέσα σε 24 με 48 ώρες. Η αγωγή ολοκληρώνεται στο σύνολό της ακόμη κι αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν νωρίτερα, όπως ορίζει η ιατρική οδηγία. Η μεταδοτικότητα περιορίζεται σημαντικά μετά τις πρώτες 24 ώρες της αγωγής.
Ορισμένα ενοχλήματα αργούν περισσότερο να υποχωρήσουν. Η αίσθηση ξηρότητας, η ελαφρά βράχνα και η ευαισθησία των λεμφαδένων μπορεί να παραμείνουν για μία με δύο εβδομάδες μετά την υποχώρηση του πυρετού, χωρίς αυτό να σημαίνει υποτροπή. Η επιστροφή στην καθημερινότητα γίνεται σταδιακά, με την έντονη άσκηση να αναβάλλεται όσο υπάρχει πυρετός ή έντονη κόπωση.
Όταν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται πολλές φορές μέσα στον χρόνο και επηρεάζουν σχολείο ή εργασία, ο ωτορινολαρυγγολόγος αξιολογεί αν υπάρχει λόγος για περαιτέρω διερεύνηση. Η απόφαση λαμβάνεται με βάση τη συχνότητα και τη βαρύτητα, όχι ένα μεμονωμένο επεισόδιο.
Ανακούφιση στο σπίτι
Παράλληλα με όσα ορίζει ο γιατρός, μερικά απλά μέτρα κάνουν τις πρώτες μέρες πιο υποφερτές.
- Υγρά σε μικρές ποσότητες και συχνά, χλιαρά ή δροσερά ανάλογα με το τι ανακουφίζει περισσότερο.
- Γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο, μισό κουταλάκι αλάτι σε ένα ποτήρι νερό, δύο με τρεις φορές την ημέρα.
- Μαλακές τροφές σε θερμοκρασία δωματίου, που περνούν ευκολότερα από ξηρές και πικάντικες.
- Υγρασία στον χώρο και αποφυγή καπνού, που επιδεινώνει τον ερεθισμό του βλεννογόνου.
- Αποφυγή πολύ ζεστών ροφημάτων, που επιτείνουν τον ερεθισμό αντί να τον ανακουφίζουν.
- Ξεκούραση της φωνής, χωρίς ψίθυρο που καταπονεί περισσότερο τις φωνητικές χορδές.
- Καθαρό μαξιλάρι και οδοντόβουρτσα, με αλλαγή της οδοντόβουρτσας μετά το πέρας των συμπτωμάτων.
Για τον πόνο και τον πυρετό, η επιλογή και η δοσολογία του αναλγητικού καθορίζονται από τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό, με βάση την ηλικία, το βάρος και το ιστορικό. Η αυτοσχέδια αύξηση της δόσης ή ο συνδυασμός σκευασμάτων με το ίδιο δραστικό συστατικό είναι από τα πιο συχνά λάθη αυτών των ημερών.
Οι καραμέλες για τον λαιμό με μέλι, πρόπολη ή ευκάλυπτο διεγείρουν την παραγωγή σάλιου και καταπραΰνουν προσωρινά τον ερεθισμό, ενώ τα spray για τον λαιμό δρουν τοπικά και πιο στοχευμένα. Για παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών οι καραμέλες δεν ενδείκνυνται λόγω κινδύνου πνιγμονής, και το μέλι αποφεύγεται πριν τον πρώτο χρόνο ζωής. Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή σκευάσματος για παιδί γίνεται με τη σύσταση του φαρμακοποιού.
Συχνές ερωτήσεις
Η αμυγδαλίτιδα κολλάει;
Ναι, μεταδίδεται με σταγονίδια. Στη μικροβιακή μορφή η μεταδοτικότητα μειώνεται σημαντικά 24 ώρες μετά την έναρξη της αγωγής, ενώ στην ιογενή ακολουθεί την πορεία των συμπτωμάτων.
Χρειάζεται πάντα αντιβίωση;
Όχι. Η πλειονότητα των περιστατικών είναι ιογενής και υποχωρεί χωρίς αντιβίωση. Η απόφαση λαμβάνεται από τον γιατρό, συνήθως μετά από rapid test ή καλλιέργεια.
Πότε επιστρέφει το παιδί στο σχολείο;
Συνήθως όταν έχουν περάσει 24 ώρες χωρίς πυρετό, τρώει και πίνει κανονικά και, σε περίπτωση αγωγής, έχει συμπληρώσει την πρώτη ημέρα της.
Τι είναι τα λευκά στίγματα στις αμυγδαλές;
Μπορεί να είναι φλεγμονώδη επιχρίσματα ή αμυγδαλόλιθοι, συσσωρεύσεις υπολειμμάτων στις κρύπτες. Τα δεύτερα συνοδεύονται από κακοσμία χωρίς πυρετό και αξιολογούνται από ωτορινολαρυγγολόγο.
Μπορώ να πάω στη δουλειά με αμυγδαλίτιδα;
Εφόσον υπάρχει πυρετός, η παραμονή στο σπίτι περιορίζει τη διασπορά και βοηθά την ανάρρωση. Μετά την πτώση του πυρετού και, σε περίπτωση αγωγής, μετά τις πρώτες 24 ώρες, η επιστροφή είναι συνήθως ασφαλής.
Βοηθούν οι γαργάρες με αλατόνερο;
Προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση και καθαρισμό του βλεννογόνου, χωρίς να επηρεάζουν την αιτία. Δεν συνιστώνται σε μικρά παιδιά που δεν μπορούν να κάνουν σωστά γαργάρα.
Πηγές & Βιβλιογραφία
- NHS. Tonsillitis. nhs.uk
- Centers for Disease Control and Prevention. Strep throat: all you need to know. cdc.gov
- Mayo Clinic. Tonsillitis: symptoms and causes. mayoclinic.org
- Spinks A. et al. Antibiotics for treatment of sore throat in children and adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. cochranelibrary.com
- Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας. Λοιμώξεις αναπνευστικού: ενημέρωση κοινού. eody.gov.gr
Αποποίηση Ευθύνης: Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία. Η χορήγηση αντιβίωσης αποφασίζεται αποκλειστικά από ιατρό. Εάν τα συμπτώματα επιδεινώνονται ή επιμένουν, απευθύνσου σε επαγγελματία υγείας.
